از بدو مباحث مربوط به ترجمه، دو بحث ساختار زبان شناسی و انتقال معنا مورد نظر متخصصین این حوزه بوده است. چنانچه در ترجمه برخی متون توجه کافی به مسایل صرفا زبان شناختی و ساختاری معطوف گردد، ممکن است ترجمه از اصالت معنای خود دور بماند. ولی اگر هدف از ترجمه انتقال معنا امکان تفسیر باشد، اصالت و روح متن در قالب ساختار زبان مقصد به راحتی برای مخاطب قابل انتقال خواهد بود. در این مقاله سعی بر آن است تا معایب و محاسن دو شیوه یاد شده با مثال های ملموس و دیدگاه های مختلف علمی مورد کنکاش و بررسی قرار گیرد. (اصل مقاله به صورت متن کامل انگلیسی در بخش انگلیسی قابل رویت است)

هدف این مقاله به تصویر کشیدن ماهیت متون علمی از دیدگاههای متفاوت است و اینکه چگونه بین نویسنده و خوانندگان تعامل صورت می گیرد. لذا راقم این سطور امیدوار است بتواند با این پژوهش راهگشای ترجمه متون انگلیسی برای اهداف ویژه باشد. در مقدمه، واژه ”ترجمه“ به عنوان عملی پویا و فرایند محور تعریف می شود سپس روشهای مختلف ترجمه به طور اعم و ترجمه متون فنی به طور اخص بحث خواهد شد. با توضیح ویژگیهای متون علمی از نظر عوامل متنی، جامعه شناسی زبان و زبان شناسی که در تکامل این متون دخیلند، تلاش به عمل می آید تا مشخص شود مترجمان در ترجمه متون علمی با چه مشکلاتی مواجهند و چه گزینه هایی در برخورد با این مسائل بر اساس نوع متن در اختیار دارند. در پایان، برخی از ویژگیهای مترجمان کارآمد و موفق در حل مسائل موجود توضیح داده خواهد شد.

هدف این مقاله پاسخ به یک سوال است: در سنت ترجمه ادبی در ایران، متن ادبی به چه روش ترجمه می شود ؟ پاسخ به این سوال ، پاسخی است توصیفی و نه تجویزی. روش ترجمه متن ادبی مبتنی بر دو اصل است: اصل اول تضمین کننده ادبی بودن ترجمه است با معیارهای فرهنگ مقصد و اصل دوم تضمین کننده ترجمه بودن ترجمه است و ترجمه ادبی برآیند دو گرایش است. گرایش به سوی ثبات یعنی ایجاد شباهت صوری بین اجزای متن اصلی و اجزای متناظر آنها و در ترجمه و گرایش به سوی تغییر یعنی ایجاد شباهت معنایی با ایجاد تغییرات در سطوح مختلف به نحوی که اصل اول رعایت شده باشد. مترجم ادبی گاه به سوی ثبات و گاه به سوی تغییر گرایش می یابد و تفاوت میان مترجمان در تشخیص این نکته است که کجا به ثبات و کجا به تغییر گرایش پیدا کرده و چگونه بین دو اصل فوق تعادل یا سازش برقرار کنند.

چندی قبل همایش نیم روزه ترجمه متون دینی، کارکردها، آسیب و بایسته ها از سوی دیگر ترجمه پژوهشکده علوم و معارف حدیث برگزار شد و صاحب نظران عرصه ترجمه از معنای ترجمه، آسیب شناسی ترجمه، شکل صحیح ترجمه، مشکلات ترجمه های موجود و گونه های ترجمه در حوزه متون دینی سخن گفتند و پیشنهادهایی چون ارایه شیوه نامه ترجمه متون دینی، برگزاری کارگاه های آموزشی ترجمه، ایجاد رشته تخصصی ترجمه متون دینی و ... ارایه کردند. نوشتار حاضر ارایه گزارش محتوایی همایش یاد شده است.

ترجمه متون سیاسی که با نام ترجمه سیاسی نیز شناخته می شود از جمله فعالیت های مهم رسانه های خبری است. مترجم این نوع متن علاوه بر خصوصیات معمول هر مترجمی باید ویژگی های دیگری نیز داشته باشد. چنین مترجمی الزاما در واقع کارشناس علوم سیاسی است و باید از وقایع تاریخی مهم، سخنرانی های سرنوشت ساز شخصیت های سیاسی و نقل قول هایی که از آنها شده اطلاع داشته باشد. همچنین لازم است با نویسنده یا مترجم متنی که ترجمه می کند و گرایش سیاسی او و یا موسسه ای که متن را چاپ کرده آشنایی داشته باشد. موسسات خبری و رسانه ها از تکنیک ها و تدابیری خاص استفاده می کنند تا اهمیت وقایع را در جهت منافع خود کمرنگ کنند یا آن را مهم جلوه دهند. مترجم متون سیاسی باید از این تکنیک ها و تدابیر با خبر باشد و ضمن ترجمه سعی کند حقایق را به گونه ای که بوده و در جهت منافع موسسه خود به تصویر بکشد. در این مقاله به برخی از این تکنیک ها نظیر تغییر دادن واژگان، تغییر دادن نظم و ترتیب سلسله وقایع و یا جملات و تغییر جهت گیری و دیدگاه متن، دست چین کردن وقایع خاص مطابق با اصول تعریف شده اشاره خواهد شد.

استفاده از متون حقوقی سایر کشورها برای پیشرفت حقوق ما امری حیاتی است و در این زمینه ترجمه ی آنها اهمیت پیدا می کند. ترجمه ای درست و علمی، باید مبانی این کار رعایت شده و اصول مربوط به کار گرفته شوند. این اصول به دو دسته اصول عمومی و اصول اختصاصی تقسیم می شود. ترجمه ای را که در آن تمامی این اصول رعایت شده باشد، می توان ترجمه ی «معنامحور» خواند که نوعی ترجمه ی ایده آل است. مترجم حقوقی علاوه بر دانش زبانی کافی و تسلط بر هر دو زبان مبدأ و مقصد، باید دانش حقوقی کافی نیز داشته باشد تا بتواند واژه های تخصصی را در زمینه ی خود و با رعایت این اصول ترجمه کند.

از زمانهای بسیار دور، جنگ و تلاش برای استیلا بر یک ملت، استعمار، و در دوره های اخیر توسعه های فناوری و جهانی سازی باعث شده اند تا افراد به صورت گسترده با همدیگر ارتباط برقرار کنند. این پدیده ها، به خصوص پدیده های اخیر با شدت بیشتر، همه سطوح زندگی مردم را تحت تاثیر خود قرار داده اند. در این میان، ارتباط در سطح زبانی در این مقاله بررسی می شود. توجه اصلی در این مقاله بر «متون دورگه» قرار دارد که از منظر مطالعات ترجمه بررسی می شود. ابتدا اصطلاح «متون دورگه» تعریف و جایگاه آن در حوزه مطالعات ترجمه مشخص می شود. سپس عوامل گوناگون موثر در به وجود آمدن چنین متونی، که دورگه سازی نام دارد، بررسی می شود. در انتها، در مورد رابطه بین ترجمه و متون دورگه بحث می شود. نویسنده در این مقاله اشاره می کند که ترجمه، بسته به رهیافت مترجم، درهر دو فرایند دورگه سازی و سره گرایی چنین متوفی تاثیرگذار است.

متون مطبوعاتی به عنوان یکی از مهم ترین عوامل ایفاگر نقش در بررسی مسائل زبانی همواره مدنظر بوده اند چه باعث می شوند فراگیرندگان زبان با مهارتهای مختلف ارتباطی آشنا گردند و آنها را به کار ببرند (بداک 1988). ترجمه متون مطبوعاتی برای دانشجویان رشته مترجمی زبان انگلیسی نوعی تمرین محسوب می گردد. تجربه و مشاهدات در کلاس نشان داده است که برای اینگونه دانشجویان گاهی اوقات ترجمه متون مطبوعاتی خارج مشکل تر از متون مطبوعاتی انگلیسی زبان داخلی به نظر می رسد. مقاله حاضر به بررسی این مشکل می پردازد. سوال پژوهشی مورد نظر آن است که آیا بین دانش زمینه مربوط به متون مطبوعاتی انگلیسی زبان چاپ داخل و ترجمه بهتر آنها در مقایسه با متون مطبوعاتی خارجی رابطه ای وجود دارد یا خیر. برای پاسخ به این سوال 40 دانشجوی رشته مترجمی زبان انگلیسی انتخاب شدند ودو بار مورد آزمون قرار گرفتند: بار اول ترجمه یک مقاله مطبوعاتی انگلیسی زبان چاپ داخل و بار دوم ترجمه یک مقاله مطبوعاتی انگلیسی زبان خارجی از آنها خواسته شد. داده ها با استفاده از آزمون تی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و نشان داده شد که دانش زمینه مربوط به متون مطبوعاتی داخلی در بهتر ترجمه نمودن اینگونه متون موثر است.

علم تاریخ حاصل انضمام مورخان به گزارش واقعیت های تاریخی است و تداخل افق های زمانی حال و گذشته را در خود دارد. افق زمانی حال در پرتو دانش، بینش، ارزش، و روش مورخان نمود پیدا می کند و مورخان این ویژگی ها را مرهون جامعه خود و شرایط حاکم بر جامعه جهانی اند. اگر اندوخته های فکری و معرفتی مورخان در زبان و ادبیات آن ها، اعم از گفتاری، مفهومی، و نوشتاری، خلاصه شود و از علم تاریخ برداشتی پویا و متناسب با سیالیت زبان ارائه شود؛ با توجه به این که میراث فکری و معرفتی هر جامعه در قالب زبان آن تبلور می یابد، ترجمه متون تنها راهی است که امکان ارتباط و التقاط گفتمان های حاکم بر جوامع گوناگون را فراهم می کند و زمینه های برخورداری مخاطبان دیگر جوامع را از میراث فکری و معرفتی هر جامعه هموار می سازد. در حوزه معرفت تاریخی نیز، که گفتمان های علمی متکثر و مکاتب تاریخ نگاری متعددی روبه رشد نهاده و به خصوص از دهه های پایانی قرن بیستم در زمینه های روش شناسی و معرفت شناسی رویکردهای مختلفی متداول شده است، ترجمه پژوهش های جدید محققان تاریخ را در بهره گیری از میراث دیگر ملل یاری می دهد و امکان ارتقای شئون معرفتی تاریخ را فراهم می کند. نقش اثرگذار ترجمه پژوهش های مطرح در حوزه روش شناسی و معرفت شناسی تاریخی در تعامل و تکامل اندیشه مورخان، یعنی کسانی که نقش موثری در روند تحول علم تاریخ دارند، مساله ای است که این مقاله به آن می پردازد.